Trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang xuất hiện ngày càng nhiều trong nhà máy, văn phòng, logistics, dịch vụ và nhiều lĩnh vực khác. Máy móc có thể thực hiện một số công việc lặp lại, trong khi AI có khả năng hỗ trợ xử lý thông tin, phân tích dữ liệu và tạo nội dung.

Điều này đặt ra một câu hỏi được nhiều người quan tâm: AI và tự động hóa sẽ ảnh hưởng đến việc làm ra sao?

Thực tế, tác động của công nghệ không đơn giản là "AI sẽ lấy mất việc làm". Một số công việc có thể giảm nhu cầu tuyển dụng, nhưng nhiều công việc khác lại thay đổi cách thực hiện hoặc xuất hiện thêm nhu cầu về những kỹ năng mới.

Vì vậy, điều quan trọng đối với người lao động không chỉ là lo lắng về việc công nghệ thay thế con người, mà là hiểu công việc sẽ thay đổi như thế nào và chuẩn bị kỹ năng phù hợp.

1. AI và tự động hóa khác nhau như thế nào?

AI có khả năng xử lý và hỗ trợ công việc

AI có thể được sử dụng để:

• Phân tích dữ liệu;
• Xử lý thông tin;
• Nhận diện hình ảnh;
• Hỗ trợ chăm sóc khách hàng;
• Dịch và xử lý ngôn ngữ;
• Tạo nội dung;
• Hỗ trợ ra quyết định.

AI vì vậy có thể tham gia vào cả những công việc trước đây chủ yếu được thực hiện trong môi trường văn phòng.

Tự động hóa tập trung vào việc thay thế hoặc hỗ trợ các thao tác

Tự động hóa thường được sử dụng nhiều trong sản xuất và vận hành, chẳng hạn:

• Robot trong dây chuyền sản xuất;
• Máy đóng gói;
• Hệ thống phân loại hàng hóa;
• Máy móc điều khiển tự động;
• Phần mềm tự động xử lý dữ liệu.

Hai xu hướng này có thể kết hợp với nhau, khiến cách doanh nghiệp tổ chức công việc thay đổi đáng kể.

2. AI và tự động hóa sẽ ảnh hưởng đến việc làm ra sao?

2.1. Những công việc lặp lại có thể bị thay đổi trước

Các công việc có quy trình cố định, lặp đi lặp lại và dễ chuẩn hóa thường có khả năng được tự động hóa cao hơn.

Ví dụ:

• Nhập dữ liệu;
• Phân loại sản phẩm;
• Đóng gói;
• Kiểm tra theo tiêu chuẩn cố định;
• Một số công việc hành chính;
• Một số thao tác trong dây chuyền sản xuất.

Điều này không đồng nghĩa tất cả những vị trí trên sẽ biến mất. Trong nhiều trường hợp, người lao động chuyển từ trực tiếp thực hiện thao tác sang vận hành, giám sát hoặc xử lý những tình huống mà máy móc không thể tự giải quyết.

2.2. Một số công việc sẽ thay đổi thay vì biến mất

Đây có thể là tác động phổ biến hơn việc một nghề hoàn toàn biến mất.

Ví dụ, một nhân viên kho có thể phải làm việc cùng hệ thống quản lý kho tự động. Công nhân sản xuất có thể cần biết vận hành và giám sát máy móc. Nhân viên văn phòng có thể sử dụng AI để xử lý những công việc trước đây mất nhiều thời gian.

Như vậy, công nghệ có thể thay đổi nội dung công việc và yêu cầu kỹ năng, thay vì đơn giản xóa bỏ toàn bộ vị trí.

2.3. Một số nghề mới sẽ xuất hiện

Khi doanh nghiệp sử dụng công nghệ nhiều hơn, nhu cầu đối với những vị trí liên quan đến công nghệ cũng tăng.

Có thể kể đến:

• Kỹ thuật viên tự động hóa;
• Nhân sự vận hành máy móc;
• Kỹ thuật viên robot;
• Phân tích dữ liệu;
• Phát triển và quản lý hệ thống AI;
• An ninh mạng;
• Nhân sự hỗ trợ triển khai công nghệ.

Không phải tất cả đều là những nghề hoàn toàn mới. Một số là sự phát triển từ những nghề kỹ thuật hiện có.

=>> Đọc thêm: Già hóa dân số đang tạo ra những cơ hội việc làm nào?

3. Những ngành nào chịu ảnh hưởng rõ từ AI và tự động hóa?

3.1. Sản xuất và công nghiệp

Đây là một trong những lĩnh vực ứng dụng tự động hóa sớm và rộng.

Robot và máy móc có thể hỗ trợ:

• Lắp ráp;
• Hàn;
• Sơn;
• Kiểm tra sản phẩm;
• Đóng gói;
• Vận chuyển trong nhà máy.

Tuy nhiên, con người vẫn cần tham gia vào việc vận hành, bảo trì, kiểm soát chất lượng và xử lý những trường hợp bất thường.

Vì vậy, lao động sản xuất trong tương lai có thể cần thêm kỹ năng công nghệ bên cạnh kỹ năng nghề truyền thống.

3.2. Logistics và kho vận

Các trung tâm logistics ngày càng sử dụng hệ thống quản lý kho, robot và thiết bị tự động để phân loại, lưu trữ và vận chuyển hàng hóa.

Điều này có thể làm giảm nhu cầu đối với một số thao tác thủ công nhưng đồng thời tạo thêm nhu cầu về:

• Vận hành hệ thống;
• Bảo trì thiết bị;
• Quản lý kho;
• Kiểm soát quy trình;
• Xử lý dữ liệu logistics.

3.3. Nông nghiệp

Tự động hóa có thể được ứng dụng trong:

• Theo dõi cây trồng;
• Tưới tiêu;
• Phân loại nông sản;
• Thu hoạch;
• Kiểm soát môi trường.

Tuy nhiên, mức độ ứng dụng phụ thuộc vào loại cây trồng, quy mô sản xuất và điều kiện của từng quốc gia.

3.4. Văn phòng và dịch vụ

AI đang tác động đến nhiều công việc liên quan đến thông tin và dữ liệu.

Một số tác vụ như:

• Tổng hợp văn bản;
• Phân tích dữ liệu cơ bản;
• Soạn thảo;
• Dịch thuật;
• Trả lời câu hỏi thường gặp

có thể được AI hỗ trợ.

Điều này khiến người lao động cần tập trung nhiều hơn vào tư duy, giao tiếp, kiểm tra thông tin và xử lý những vấn đề phức tạp.

4. AI có khiến con người mất việc hàng loạt không?

Đây là câu hỏi không thể trả lời bằng một kết luận đơn giản.

Tác động của AI phụ thuộc vào:

• Ngành nghề;
• Mức độ tự động hóa;
• Chi phí đầu tư công nghệ;
• Quy mô doanh nghiệp;
• Trình độ người lao động;
• Chính sách của từng quốc gia;
• Khả năng con người kết hợp với công nghệ.

Một công việc có thể được tự động hóa một phần nhưng vẫn cần con người thực hiện những phần còn lại.

Ví dụ, máy móc có thể thực hiện một thao tác sản xuất nhanh và chính xác, nhưng con người vẫn cần lập kế hoạch, vận hành, bảo trì, kiểm tra chất lượng và xử lý sự cố.

Do đó, thay vì chỉ đặt câu hỏi "AI có thay thế nghề này không?", người lao động nên quan tâm hơn đến câu hỏi:

“AI sẽ thay đổi những phần nào trong công việc của mình?”

5. Những kỹ năng nào sẽ ngày càng quan trọng?

Khi công nghệ phát triển, giá trị của người lao động không chỉ nằm ở khả năng thực hiện một thao tác cố định.

5.1. Kỹ năng chuyên môn

Tay nghề vẫn rất quan trọng, đặc biệt trong những ngành như:

• Cơ khí;
• Điện;
• Xây dựng;
• Bảo trì;
• Kỹ thuật;
• Chăm sóc sức khỏe.

Công nghệ có thể hỗ trợ con người nhưng vẫn cần người hiểu quy trình và biết xử lý tình huống thực tế.

5.2. Khả năng sử dụng công nghệ

Người lao động không nhất thiết phải trở thành chuyên gia AI.

Tuy nhiên, việc biết sử dụng các công cụ kỹ thuật số, phần mềm quản lý hoặc máy móc tự động có thể trở thành yêu cầu phổ biến hơn.

5.3. Khả năng giải quyết vấn đề

Những tình huống bất thường thường khó được xử lý hoàn toàn bằng một quy trình có sẵn.

Khả năng quan sát, phân tích và tìm giải pháp vì vậy vẫn có giá trị lớn.

5.4. Giao tiếp và làm việc nhóm

Đây là những kỹ năng khó được thay thế hoàn toàn bằng máy móc.

Đặc biệt trong môi trường sản xuất, dịch vụ hoặc làm việc quốc tế, khả năng giao tiếp và phối hợp với đồng nghiệp vẫn rất quan trọng.

5.5. Ngoại ngữ

Đối với người có định hướng làm việc ở nước ngoài, ngoại ngữ càng trở nên cần thiết.

Ngoại ngữ giúp người lao động:

• Hiểu hướng dẫn công việc;
• Sử dụng máy móc;
• Đọc tài liệu;
• Giao tiếp với quản lý;
• Học thêm kỹ năng mới.

Khi công nghệ thay đổi cách làm việc, ngoại ngữ + chuyên môn + khả năng sử dụng công nghệ có thể trở thành một lợi thế đáng kể.

6. Lao động phổ thông có bị ảnh hưởng bởi tự động hóa không?

Có thể bị ảnh hưởng, nhưng mức độ không giống nhau giữa các ngành.

Những công việc chủ yếu dựa vào thao tác lặp lại có khả năng chịu tác động lớn hơn.

Ngược lại, những công việc đòi hỏi:

• Sức khỏe và thao tác thực tế;
• Kỹ năng nghề;
• Khả năng xử lý tình huống;
• Giao tiếp;
• Chăm sóc con người;
• Làm việc trong môi trường thay đổi

vẫn cần sự tham gia của con người.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều quốc gia đang thiếu lao động do già hóa dân số, tự động hóa và tuyển dụng lao động nước ngoài có thể cùng tồn tại.

Doanh nghiệp có thể vừa đầu tư máy móc để tăng năng suất, vừa tuyển thêm lao động cho những vị trí mà máy móc chưa thể thay thế hoàn toàn.

7. AI và tự động hóa có tạo thêm cơ hội việc làm cho lao động nước ngoài?

Câu trả lời phụ thuộc vào từng quốc gia và ngành nghề.

Khi doanh nghiệp tự động hóa một phần dây chuyền, nhu cầu nhân lực có thể giảm ở một số công việc đơn giản. Nhưng đồng thời, doanh nghiệp có thể cần thêm người có khả năng:

• Vận hành máy;
• Bảo trì;
• Kiểm tra chất lượng;
• Sửa chữa;
• Quản lý dây chuyền;
• Thực hiện những công đoạn chưa thể tự động hóa.

Đây là lý do tay nghề ngày càng quan trọng đối với người muốn làm việc ở nước ngoài.

Ví dụ, thay vì chỉ có khả năng thực hiện công việc thủ công, một người biết cơ khí, điện, vận hành máy hoặc bảo trì thiết bị có thể thích nghi tốt hơn với môi trường sản xuất đang ứng dụng công nghệ.

8. Người lao động nên chuẩn bị gì trước sự phát triển của AI?

Học một nghề có tính ứng dụng

Đừng chỉ tập trung vào những công việc có thể thực hiện theo một quy trình cố định. Hãy phát triển kỹ năng chuyên môn có thể áp dụng vào nhiều tình huống.

Học cách sử dụng công nghệ

Không cần chạy theo mọi công nghệ mới, nhưng nên biết sử dụng những công cụ liên quan trực tiếp đến công việc.

Kết hợp nhiều kỹ năng

Một người có tay nghề + ngoại ngữ + kỹ năng công nghệ sẽ có nhiều khả năng thích nghi hơn khi yêu cầu tuyển dụng thay đổi.

Liên tục cập nhật kiến thức

Công nghệ thay đổi nhanh. Kỹ năng từng có giá trị cao có thể trở nên phổ biến hoặc được tự động hóa một phần.

Vì vậy, học nghề không nên dừng lại sau khi có việc làm.

9. Thị trường việc làm trong tương lai sẽ thay đổi như thế nào?

AI và tự động hóa có thể khiến thị trường lao động chuyển từ việc đánh giá đơn thuần dựa trên "làm được việc" sang yêu cầu người lao động biết "làm việc cùng công nghệ".

Một số công việc có thể giảm nhu cầu tuyển dụng, một số công việc thay đổi nội dung, trong khi những vị trí liên quan đến kỹ thuật, công nghệ và các công việc cần tương tác giữa người với người có thể tiếp tục có nhu cầu.

Đối với các thị trường đang thiếu lao động như Nhật Bản và Hàn Quốc, bài toán trong tương lai có thể không đơn giản là tuyển thêm người hay tự động hóa, mà là kết hợp cả hai để duy trì năng suất trong bối cảnh lực lượng lao động thay đổi.

Vì vậy, người lao động muốn có cơ hội lâu dài cần chủ động nâng cấp bản thân thay vì chỉ phụ thuộc vào nhu cầu tuyển dụng hiện tại.

Kết luận

AI và tự động hóa sẽ ảnh hưởng đến việc làm ra sao? Câu trả lời không chỉ là một số công việc sẽ bị thay thế.

Công nghệ có thể thay thế một số nhiệm vụ, thay đổi cách thực hiện công việc và tạo ra những nhu cầu kỹ năng mới. Trong khi đó, những công việc cần tay nghề, khả năng xử lý tình huống, giao tiếp, chăm sóc con người và vận hành công nghệ vẫn cần sự tham gia của người lao động.

Đối với người lao động Việt Nam, đặc biệt là những người có định hướng làm việc tại nước ngoài, việc chuẩn bị từ sớm sẽ rất quan trọng. Một nghề có tính ứng dụng, ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ và khả năng thích nghi sẽ giúp người lao động chủ động hơn trước những thay đổi của thị trường.

Thay vì lo lắng AI có lấy mất việc hay không, hãy bắt đầu từ một câu hỏi thực tế hơn:

Nếu công việc thay đổi, mình cần học thêm kỹ năng gì để tiếp tục có giá trị trên thị trường lao động?

Liên hệ ISM để được tư vấn rõ ràng về chương trình, điều kiện, chi phí, công việc và lộ trình phù hợp với hồ sơ của bạn.

Hotline: 097 875 10 99
Website: ismhr.vn