Đi làm việc ở nước ngoài không chỉ là thay đổi nơi làm việc hay mức thu nhập. Người lao động còn bước vào một môi trường có cách giao tiếp, sinh hoạt và ứng xử khác với những gì đã quen thuộc ở Việt Nam.

Từ chuyện đi làm đúng giờ, cách trao đổi với cấp trên, cách làm việc nhóm cho đến việc sử dụng không gian chung, những khác biệt tưởng như rất nhỏ đôi khi cũng có thể khiến người mới sang cảm thấy bối rối hoặc xảy ra hiểu lầm.

Vì vậy, trước khi đi làm việc ở nước ngoài, bên cạnh chuẩn bị hồ sơ, ngoại ngữ và kỹ năng nghề, người lao động cũng nên tìm hiểu trước về văn hóa nơi mình sẽ sinh sống và làm việc. Càng chuẩn bị kỹ, quá trình thích nghi trong thời gian đầu càng thuận lợi.

Vì sao người Việt dễ gặp khó khăn khi thích nghi với văn hóa nước ngoài?

Khi sống trong môi trường quen thuộc, chúng ta thường thực hiện nhiều hành động theo thói quen mà không cần suy nghĩ. Tuy nhiên, khi sang một quốc gia khác, những thói quen đó có thể không hoàn toàn phù hợp với môi trường mới.

Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

• Khác biệt về ngôn ngữ và cách diễn đạt.
• Khác cách giao tiếp giữa cấp trên và nhân viên.
• Khác quan niệm về giờ giấc và kỷ luật.
• Khác quy trình và tác phong làm việc.
• Khác cách thể hiện cảm xúc, góp ý hoặc từ chối.
• Khác quy tắc sinh hoạt tại nơi ở và không gian công cộng.

Những điều này không có nghĩa văn hóa nào đúng hay sai. Điều quan trọng là người lao động hiểu rằng mỗi môi trường có những quy tắc riêng và cần thời gian để thích nghi.

Những khác biệt văn hóa người Việt dễ gặp khi đi làm việc ở nước ngoài

Khác biệt trong cách giao tiếp

Đây thường là một trong những điều người lao động nhận thấy đầu tiên.

Tại Việt Nam, giao tiếp trong nhiều trường hợp có thể dựa khá nhiều vào mối quan hệ, hoàn cảnh và cách nói chuyện. Một số vấn đề có thể được diễn đạt tương đối vòng để giữ sự thoải mái cho người đối diện.

Trong khi đó, tại một số môi trường làm việc quốc tế, giao tiếp có thể trực tiếp và rõ ràng hơn. Người lao động có thể được yêu cầu trả lời cụ thể, xác nhận công việc hoặc nói rõ khi mình chưa hiểu.

Chẳng hạn, nếu chưa hiểu yêu cầu nhưng chỉ gật đầu vì ngại hỏi lại, người lao động có thể vô tình khiến cấp trên nghĩ rằng mình đã nắm rõ công việc.

Kinh nghiệm đơn giản: Nếu chưa hiểu, hãy hỏi lại. Nếu đã hiểu, hãy xác nhận. Đừng vì ngại giao tiếp mà đoán nội dung rồi thực hiện sai.

Khác biệt về giờ giấc và tính đúng giờ

“Đúng giờ” là một khái niệm rất quan trọng trong môi trường làm việc.

Người lao động có thể gặp những quy định cụ thể về thời gian bắt đầu ca, thời gian nghỉ và thời điểm kết thúc công việc. Việc đến muộn, trở lại sau giờ nghỉ hoặc tự ý thay đổi lịch làm có thể ảnh hưởng đến cả dây chuyền hoặc nhóm làm việc.

Đặc biệt với những công việc sản xuất, nhà hàng, chăm sóc, xây dựng hay các ngành có tính tổ chức cao, một người đi muộn có thể khiến những người khác phải chờ hoặc ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Vì vậy, thay vì chỉ cố gắng “không đến muộn”, người lao động nên hình thành thói quen chủ động có mặt sớm, kiểm tra lịch làm việc và báo trước nếu có vấn đề phát sinh.

Khác biệt về tác phong và kỷ luật nơi làm việc

Một trong những khác biệt dễ nhận thấy khi làm việc ở nước ngoài là mức độ tuân thủ quy trình.

Người lao động có thể được yêu cầu thực hiện công việc theo từng bước cụ thể, sử dụng thiết bị đúng hướng dẫn và tuân thủ các quy định về an toàn lao động.

Trong một số công việc tại Việt Nam, người có kinh nghiệm đôi khi có thể linh hoạt xử lý theo cách riêng. Tuy nhiên, khi sang môi trường mới, không nên tự ý thay đổi quy trình chỉ vì nghĩ rằng cách của mình nhanh hơn hoặc thuận tiện hơn.

Nếu cảm thấy một quy trình chưa phù hợp, cách an toàn hơn là trao đổi với người phụ trách thay vì tự ý thực hiện.

Khác biệt trong cách ứng xử với cấp trên

Cách giao tiếp với quản lý cũng là vấn đề người lao động cần chú ý.

Tùy từng quốc gia và doanh nghiệp, cấp trên có thể mong muốn nhân viên:

• Chào hỏi đúng cách.
• Sử dụng cách xưng hô phù hợp.
• Xác nhận nhiệm vụ sau khi được giao.
• Báo cáo khi hoàn thành công việc.
• Chủ động thông báo khi gặp sự cố.
• Hỏi lại nếu chưa hiểu yêu cầu.

Một sai lầm khá phổ biến là ngại hỏi vì sợ bị đánh giá là không biết việc. Trên thực tế, việc không hỏi nhưng làm sai có thể gây hậu quả lớn hơn.

Nếu chưa chắc chắn, người lao động nên hỏi ngắn gọn, đúng vấn đề và xác nhận lại yêu cầu trước khi bắt đầu.

Khác biệt trong văn hóa làm việc nhóm

Khi đi làm việc ở nước ngoài, người lao động có thể làm việc cùng nhiều quốc tịch khác nhau. Mỗi người có thể có cách giao tiếp, tốc độ làm việc và thói quen phối hợp khác nhau.

Một số người quen với việc tự hoàn thành phần việc của mình và ít trao đổi. Một số môi trường khác lại yêu cầu cập nhật thường xuyên để cả nhóm phối hợp.

Do đó, người lao động cần chú ý đến ba điều:

Biết phần việc của mình – hoàn thành đúng yêu cầu – thông báo khi có vấn đề.

Nếu xảy ra bất đồng với đồng nghiệp, nên tập trung vào công việc và tìm cách trao đổi trực tiếp, thay vì để mâu thuẫn kéo dài hoặc đưa ngay lên mạng xã hội.

Khác biệt trong cách thể hiện cảm xúc và góp ý

Không phải môi trường nào cũng có cách góp ý giống nhau.

Một lời góp ý trực tiếp về công việc có thể khiến người mới sang cảm thấy khá khó chịu nếu đã quen với cách nói nhẹ nhàng hoặc vòng hơn.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa góp ý về công việc và công kích cá nhân.

Khi được nhắc nhở, người lao động nên cố gắng xác định vấn đề cụ thể là gì: mình làm sai bước nào, cần sửa ra sao và lần sau cần chú ý điều gì.

Ngược lại, nếu có hành vi không phù hợp hoặc vấn đề liên quan đến quyền lợi, người lao động cần tìm cách trao đổi và sử dụng các kênh hỗ trợ phù hợp thay vì mặc định rằng đó chỉ là “khác biệt văn hóa”.

Khác biệt trong văn hóa sinh hoạt và không gian chung

Khác biệt văn hóa không chỉ xuất hiện ở nơi làm việc.

Nếu sống tại ký túc xá, nhà ở chung hoặc khu tập thể, người lao động cần chú ý đến những quy tắc tưởng nhỏ nhưng rất dễ gây mâu thuẫn:

• Giữ vệ sinh khu vực chung.
• Không gây tiếng ồn vào thời gian nghỉ.
• Phân loại và bỏ rác đúng quy định.
• Không tự ý sử dụng đồ của người khác.
• Giữ gìn khu vực bếp, phòng tắm và không gian chung.
• Tuân thủ quy định của nơi ở.

Đặc biệt, người lao động không nên nghĩ rằng “ở Việt Nam mọi người vẫn làm như vậy” thì sang nước khác cũng có thể áp dụng tương tự.

Khác biệt trong việc sử dụng điện thoại và mạng xã hội

Điện thoại cá nhân có thể là một vấn đề cần lưu ý tại nơi làm việc.

Tùy doanh nghiệp, người lao động có thể bị giới hạn việc sử dụng điện thoại trong giờ làm, chụp ảnh hoặc quay video tại khu vực sản xuất.

Đặc biệt, không nên tự ý quay hình ảnh nhà máy, máy móc, tài liệu, đồng nghiệp hoặc khu vực làm việc rồi đăng lên mạng xã hội nếu chưa biết rõ quy định của doanh nghiệp.

Một video tưởng như bình thường với người lao động nhưng có thể liên quan đến thông tin nội bộ của công ty.

Những hiểu lầm văn hóa người Việt có thể gặp khi đi làm việc ở nước ngoài

“Không nói gì” không có nghĩa là đã hiểu

Khi gặp khó khăn về ngôn ngữ, nhiều người có xu hướng gật đầu để thể hiện mình đang lắng nghe.

Nhưng nếu thực tế chưa hiểu yêu cầu, cách này có thể dẫn đến việc thực hiện sai công việc.

Tốt hơn hết, hãy chủ động hỏi lại bằng câu đơn giản hoặc nhờ người có khả năng ngôn ngữ tốt hơn hỗ trợ.

Góp ý trực tiếp không nhất thiết là thiếu tôn trọng

Một số môi trường có cách phản hồi rất thẳng vào vấn đề. Người lao động không nên ngay lập tức xem mọi lời góp ý là thái độ cá nhân.

Hãy tập trung xem nội dung được góp ý là gì và mình cần điều chỉnh điều gì.

Từ chối công việc không nên chỉ bằng cách im lặng

Nếu gặp yêu cầu chưa rõ hoặc không thể thực hiện, thay vì im lặng hoặc tự ý bỏ việc, người lao động nên giải thích lý do và trao đổi phương án xử lý.

Giao tiếp rõ ràng sẽ giúp hạn chế hiểu lầm giữa hai bên.

=>> Đọc thêm: Gửi tiền về Việt Nam từ nước ngoài bằng những cách nào?

Làm thế nào để người lao động Việt Nam thích nghi với văn hóa nước ngoài?

Tìm hiểu văn hóa trước khi xuất cảnh

Trước khi lên đường, người lao động nên tìm hiểu những thông tin cơ bản về:

• Văn hóa giao tiếp.
• Quy tắc tại nơi làm việc.
• Quy định sinh hoạt.
• Pháp luật cơ bản.
• Những hành vi nên và không nên thực hiện.
• Cách liên hệ khi gặp vấn đề.

Không cần phải hiểu tất cả mọi thứ trước khi sang. Điều quan trọng là có nền tảng đủ để không bị hoàn toàn bất ngờ trong những ngày đầu.

Học ngoại ngữ gắn với công việc

Ngoại ngữ không chỉ giúp giao tiếp hằng ngày mà còn giúp người lao động hiểu đúng yêu cầu công việc.

Bên cạnh từ vựng cơ bản, nên học những câu thường sử dụng như:

• Xin phép.
• Báo cáo đã hoàn thành công việc.
• Hỏi lại khi chưa hiểu.
• Thông báo khi gặp sự cố.
• Xin hỗ trợ.
• Trao đổi về lịch làm việc.

Đây là những câu giao tiếp có tính ứng dụng cao và có thể sử dụng ngay tại nơi làm việc.

Quan sát trước khi đánh giá

Trong thời gian đầu, người lao động nên dành thời gian quan sát cách mọi người giao tiếp và làm việc.

Hãy chú ý:

• Đồng nghiệp chào hỏi nhau như thế nào?
• Khi được giao việc, họ phản hồi ra sao?
• Khi mắc lỗi, họ báo cáo thế nào?
• Quy định tại nơi làm việc được thực hiện ra sao?

Quan sát giúp người mới tránh được nhiều lỗi không đáng có.

Chủ động hỏi khi chưa hiểu

Một nguyên tắc rất đơn giản mà người lao động có thể ghi nhớ:

Không hiểu → hỏi lại → xác nhận → thực hiện.

Đừng để nỗi ngại ngùng về ngôn ngữ khiến mình tự đoán nội dung công việc.

Tôn trọng văn hóa nhưng vẫn bảo vệ quyền lợi của mình

Thích nghi với văn hóa nước ngoài không có nghĩa là người lao động phải chấp nhận mọi hành vi chỉ vì cho rằng “đó là văn hóa của họ”.

Người lao động vẫn cần nắm rõ hợp đồng, nội quy, quyền và nghĩa vụ của mình. Nếu gặp vấn đề nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu vi phạm quyền lợi, cần tìm đến đơn vị có trách nhiệm hoặc cơ quan hỗ trợ phù hợp để được hướng dẫn.

Văn hóa làm việc ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và các nước phương Tây có giống nhau không?

Không. Mỗi quốc gia, doanh nghiệp và môi trường làm việc đều có những đặc điểm riêng.

Chẳng hạn, khi chuẩn bị đi Nhật Bản, người lao động có thể cần đặc biệt chú ý đến cách giao tiếp, tính đúng giờ, quy trình và tác phong tại nơi làm việc.

Với Hàn Quốc, người lao động nên tìm hiểu kỹ cách xưng hô, giao tiếp theo thứ bậc và tác phong trong môi trường doanh nghiệp.

Tại Đài Loan, bên cạnh việc chuẩn bị ngôn ngữ, người lao động cũng cần tìm hiểu trước các quy định tại nơi làm việc và nơi lưu trú.

Trong khi đó, tại một số môi trường ở châu Âu hoặc Australia, người lao động có thể cần làm quen với cách giao tiếp trực tiếp, tính chủ động và ranh giới rõ ràng hơn giữa công việc với đời sống cá nhân.

Tuy nhiên, đây chỉ là những nét tham khảo. Không nên áp dụng một khuôn mẫu cho tất cả người dân của một quốc gia. Doanh nghiệp, ngành nghề, vùng sinh sống và từng cá nhân đều có thể tạo ra sự khác biệt.

Checklist chuẩn bị văn hóa trước khi đi làm việc ở nước ngoài

Trước ngày xuất cảnh, người lao động có thể tự kiểm tra:

• Đã tìm hiểu những nét văn hóa cơ bản của quốc gia mình đến chưa?
• Đã biết cách chào hỏi và giao tiếp cơ bản chưa?
• Đã học những câu giao tiếp thường dùng trong công việc chưa?
• Đã biết nội quy nơi làm việc chưa?
• Đã tìm hiểu quy định tại nơi ở chưa?
• Đã biết cách báo cáo khi gặp sự cố chưa?
• Đã nắm được thông tin liên hệ khi cần hỗ trợ chưa?
• Đã đọc kỹ hợp đồng và các điều khoản liên quan chưa?

Những chuẩn bị này không mất quá nhiều thời gian nhưng có thể giúp người lao động chủ động hơn trong giai đoạn đầu sang nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp về khác biệt văn hóa khi đi làm việc ở nước ngoài

Sốc văn hóa khi đi làm việc ở nước ngoài là gì?

Sốc văn hóa là trạng thái bỡ ngỡ hoặc khó thích nghi khi một người bước vào môi trường có những giá trị, quy tắc giao tiếp và thói quen sinh hoạt khác với môi trường quen thuộc.

Người Việt thường gặp khó khăn gì khi sang nước ngoài làm việc?

Các vấn đề thường liên quan đến ngôn ngữ, giao tiếp, giờ giấc, tác phong làm việc, quy trình, cách ứng xử với cấp trên và sinh hoạt chung.

Không biết tiếng bản địa có dễ gặp vấn đề về văn hóa không?

Có thể. Khả năng ngôn ngữ hạn chế khiến người lao động khó hiểu đầy đủ yêu cầu công việc hoặc sắc thái trong giao tiếp. Vì vậy, học ngoại ngữ trước khi xuất cảnh là một phần quan trọng của quá trình chuẩn bị.

Có cần tìm hiểu văn hóa trước khi đi XKLĐ không?

Có. Không cần học thuộc mọi quy tắc nhưng nên biết trước những vấn đề cơ bản về giao tiếp, giờ giấc, nơi làm việc, sinh hoạt và những hành vi cần tránh.

Nếu không hiểu cách giao tiếp của đồng nghiệp thì nên làm gì?

Không nên vội kết luận về thái độ của họ. Hãy quan sát thêm, hỏi lại khi cần và tập trung vào nội dung công việc. Nếu vấn đề kéo dài hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi, nên tìm người có trách nhiệm để trao đổi.

Kết luận

Những khác biệt văn hóa người Việt dễ gặp khi đi làm việc ở nước ngoài thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ: cách chào hỏi, giờ giấc, cách nói chuyện với cấp trên, quy trình làm việc hay cách sử dụng không gian chung.

Không phải người lao động cần thay đổi hoàn toàn bản thân để hòa nhập. Điều quan trọng hơn là biết quan sát, tôn trọng sự khác biệt, chủ động học hỏi và giao tiếp rõ ràng.

Bên cạnh kỹ năng nghề và ngoại ngữ, việc chuẩn bị trước về văn hóa cũng là một phần quan trọng giúp người lao động tự tin hơn khi bắt đầu cuộc sống tại một quốc gia mới.

Liên hệ ISM để được tư vấn rõ ràng về chương trình, điều kiện, chi phí, công việc và lộ trình phù hợp với hồ sơ của bạn.

Hotline: 097 875 10 99
Website:ismhr.vn